خودروهای برقی؛ دیسک و لنت دارند یا نه؟
توسط: با گسترش روزافزون خودروهای برقی در جهان و ورود تدریجی آنها به خیابانهای ایران، سوالات فنی زیادی برای رانندگان و تعمیرکاران ایجاد شده است. یکی از رایجترین پرسشها به سیستم ترمز مربوط میشود: آیا خودروی برقی اصلاً دیسک ترمز و لنت دارد؟ اگر دارد، آیا مانند ماشینهای بنزینی فرسوده میشود؟ و مهمتر اینکه چند کیلومتر دوام میآورد؟
در این مقاله در بلاگ رسمی دیناپارت قصد داریم به طور کامل به این سوالات پاسخ دهیم و تفاوتهای اساسی سیستم ترمز خودروهای برقی با نمونههای سنتی را بررسی کنیم.
خودروی برقی دیسک و لنت دارد؟
پاسخ کوتاه: بله، قطعاً دارد. هر خودروی برقی، همانند خودروهای بنزینی و دیزلی، به دیسک ترمز، لنت و کالیپر مجهز است. در واقع تمام خودروهای سواری امروزی برای توقف نهایی از سیستم ترمز اصطکاکی استفاده میکنند. اما تفاوت مهم در اینجاست که خودروهای برقی یک سیستم ترمز کمکی قدرتمند به نام ترمز احیاکننده یا رجنراتیو (Regenerative Braking) دارند که نقش اصلی را در کاهش سرعت ایفا میکند.
پس خودروی برقی دو سطح ترمز دارد:
-
ترمز احیاکننده (الکتریکی): که توسط موتور الکتریکی انجام میشود.
-
ترمز اصطکاکی (مکانیکی): همان دیسک و لنت سنتی که در خودروهای معمولی میبینیم.
ترمز احیاکننده چگونه کار میکند؟
برای درک دلیل دیرتر فرسوده شدن لنتها در خودروهای برقی، باید با مفهوم ترمز احیاکننده آشنا شویم. وقتی راننده پای خود را روی پدال ترمز میگذارد (یا در برخی مدلها پای خود را از روی پدال گاز برمیدارد)، موتور الکتریکی خودرو معکوس عمل میکند. به بیان ساده، موتور به یک ژنراتور تبدیل میشود و از انرژی جنبشی خودرو برای تولید برق استفاده میکند.
این فرآیند دو فایده بزرگ دارد:
-
کند کردن خودرو: مقاومت مغناطیسی ایجاد شده باعث کاهش سرعت خودرو میشود.
-
شارژ باتری: برق تولید شده به باتری خودرو بازگردانده میشود و کمی به شارژ آن میافزاید.
در این حالت، دیسک و لنت عملاً درگیر نمیشوند و اصطکاکی ایجاد نمیگردد. سیستم هوشمند خودرو تشخیص میدهد که چقدر میتواند از ترمز احیاکننده استفاده کند و تنها در مواقعی که نیاز به ترمز شدید یا توقف کامل باشد، ترمز اصطکاکی (دیسک و لنت) وارد عمل میشود.
پس لنت و دیسک خودروی برقی چقدر عمر میکنند؟
اینجا به سوال اصلی میرسیم. به دلیل استفاده حداکثری از ترمز احیاکننده، لنتهای خودروهای برقی بسیار دیرتر از خودروهای معمولی فرسوده میشوند. آمارها و تجربیات مالکان خودروهایی مانند تسلا، نیسان لیف و BMW i3 نشان میدهد:
-
عمر لنت ترمز در خودروهای برقی: به طور متوسط بین 80,000 تا 160,000 کیلومتر یا حتی بیشتر.
-
عمر لنت ترمز در خودروهای بنزینی معمولی: بین 40,000 تا 60,000 کیلومتر.
بنابراین میتوان گفت لنت خودروهای برقی حدود دو تا سه برابر خودروهای معمولی عمر میکنند. حتی مواردی ثبت شده که مالکان یک دستگاه تسلا مدل ۳ پس از ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر رانندگی، همچنان لنتهای کارخانه را با ضخامت مناسب روی خودرو داشتهاند!
این طول عمر فوقالعاده باعث شده بود که ایلان ماسک در مقطعی ادعا کند خودروهای تسلا عملاً نیاز به تعویض لنت ندارند. هرچند این ادعا کمی اغراقآمیز است، اما به واقعیت نزدیک میباشد.
آیا نکته منفی هم وجود دارد؟ (زنگ زدگی دیسک)
خوب، هر فناوری علاوه بر مزایا، معایبی هم دارد. استفاده کم از ترمزهای اصطکاکی در خودروهای برقی یک عارضه جانبی ایجاد میکند: زنگ زدگی سطح دیسکها.
از آنجایی که دیسکها و لنتها کمتر درگیر میشوند، لایه نازکی از زنگار (اکسید آهن) روی سطح دیسک تشکیل میشود. این موضوع در خودروهای برقی که در مناطق مرطوب یا کنار دریا پارک میشوند، بیشتر دیده میشود.
راه حل: خوشبختانه خودروسازان به این موضوع فکر کردهاند. اکثر خودروهای برقی مدرن دارای یک الگوریتم نرمافزاری هستند که هر چند وقت یکبار (مثلاً هر چند روز) به طور خودکار و بدون اطلاع راننده، مقدار بسیار کمی ترمز اصطکاکی اعمال میکنند تا سطح دیسکها پاکسازی شود و زنگزدگی از بین برود. به این کار “تمیز کردن دیسک” یا Disc Wiping میگویند.
نکات مهم برای مالکان و تعمیرکاران
اگر روزی صاحب یک خودروی برقی شدید یا به عنوان مکانیک با آن سروکار پیدا کردید، چند نکته را به خاطر بسپارید:
-
تغییر سبک رانندگی: در خودروی برقی میتوانید با فعال کردن حالت “یکپدالی” (One-Pedal Driving)، ۹۰٪ مواقع بدون استفاده از پدال ترمز رانندگی کنید. این کار عمر لنت را افزایش میدهد.
-
بررسی دورهای لازم است: با وجود عمر طولانی، باز هم باید لنتها و دیسکها را در سرویسهای دورهای بررسی کنید. گاهی اوقات گیرپا کردن کالیپر یا مشکلات مکانیکی دیگر ممکن است رخ دهد.
-
کیفیت قطعه مهم است: وقتی بعد از سالها بالاخره نیاز به تعویض لنت پیدا کردید، حتماً از قطعات باکیفیت و مخصوص خودروی برقی استفاده کنید. چرا؟ چون در خودروی برقی وزن بیشتری (به خاطر باتری سنگین) وجود دارد و گشتاور لحظهای موتور هنگام رانندگی اسپرت میتواند فشار بالایی به سیستم ترمز وارد کند.
-
روغن ترمز را فراموش نکنید: حتی اگر لنتها سالم باشند، روغن ترمز رطوبت جذب میکند و باید در بازههای زمانی مشخص (معمولاً هر ۲ سال) تعویض شود. این قانون در خودروهای برقی هم مثل بقیه خودروها پابرجاست.
-
تشخیص صداها: اگر صدای جیر جیر یا سوت از ترمزهای خودروی برقی خود شنیدید، ممکن است به خاطر همان زنگزدگی سطحی باشد. چند بار ترمز گرفتن شدید در یک مسیر امن معمولاً مشکل را حل میکند.
نتیجهگیری
برای پاسخ نهایی به سوال مطرح شده:
-
خودروی برقی دیسک و لنت ترمز دارد و برای توقف نهایی به آنها وابسته است.
-
اما به لطف سیستم ترمز احیاکننده، وابستگی به این قطعات اصطکاکی به شدت کاهش یافته است.
-
به طور متوسط، لنت ترمز یک خودروی برقی حدود ۱۰۰,۰۰۰ کیلومتر یا بیشتر عمر میکند که تقریباً دو تا سه برابر خودروهای معمولی است.
بنابراین اگر به دنبال خرید یک خودروی برقی هستید، میتوانید از بابت هزینههای نگهداری سیستم ترمز خیالتان راحت باشد. این قطعات آنقدر دیر فرسوده میشوند که شاید در تمام مدت مالکیت خودرو، فقط یک بار نیاز به تعویض پیدا کنید.
در آینده با فراگیرتر شدن خودروهای برقی در ایران، دانش فنی مرتبط با این سیستمها هم برای تعمیرکاران و هم برای رانندگان یک ضرورت خواهد بود. ترمز احیاکننده یکی از هوشمندترین فناوریهایی است که هم به طبیعت کمک میکند و هم به جیب مصرفکننده.
